Δημοσιεύτηκε · 7 λεπτά ανάγνωσης · Τα στοιχεία ελέγχθηκαν στις 7 Νοεμβρίου 2026 με βάση τις πηγές παρακάτω
Τα Λεύκαρα είναι το χωριό που εννοεί κανείς όταν μιλά για την κυπριακή δαντέλα. Βρίσκονται σε υψόμετρο 650 m στους νοτιοανατολικούς πρόποδες του Τροόδους, στην επαρχία Λάρνακας: λευκά πέτρινα σπίτια, κεραμοσκεπές και στενά δρομάκια. Η λευκαρίτικη δαντέλα (τα λευκαρίτικα) είναι στον κατάλογο της UNESCO για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας από το 2009, και οι ασημουργοί του χωριού είναι σχεδόν το ίδιο γνωστοί. Πιο κάτω, δίπλα στον αυτοκινητόδρομο, βρίσκεται η Χοιροκοιτία, ένας νεολιθικός οικισμός στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Από τη Villa Prasino στην Πέγεια, τα Πάνω Λεύκαρα απέχουν 127,6 km οδικώς, περίπου 2 ώρες κάθε διαδρομή, και η Χοιροκοιτία 116,7 km, περίπου 1,5 ώρα. Έτσι τα δύο μαζί είναι μια ολοήμερη εκδρομή από την ακτή της Πάφου: μεγάλη, αλλά όλη στον αυτοκινητόδρομο ως τα τελευταία λίγα χιλιόμετρα, και εύκολη να γίνει με μια κίνηση.
Πώς θα πάτε από την Πέγεια
Η διαδρομή που μετρήσαμε κατεβαίνει στην Πάφο και πηγαίνει ανατολικά στον αυτοκινητόδρομο A6, περνά τη Λεμεσό, συνεχίζει προς τη Λευκωσία, και μετά βγαίνει από τον αυτοκινητόδρομο στον E105, που ανεβαίνει τα τελευταία 8,2 km στους λόφους. Η Χοιροκοιτία είναι λίγο έξω από τον ίδιο αυτοκινητόδρομο, και τα δύο απέχουν μεταξύ τους 13,6 km οδικώς, περίπου 20 με 25 λεπτά.
| Από τη Villa Prasino ως | Απόσταση | Χρόνος οδήγησης |
|---|---|---|
| Χοιροκοιτία | 116,7 km | περίπου 1,5 ώρα |
| Πάνω Λεύκαρα | 127,6 km | περίπου 2 ώρες |
Οι χρόνοι είναι όσοι δίνουν οι σχεδιαστές διαδρομών, χωρίς κίνηση ή στάσεις. Ο οδηγός μας για την οδήγηση στην Κύπρο καλύπτει τους αυτοκινητόδρομους, τα όρια ταχύτητας και την ενοικίαση αυτοκινήτου.
Ο δήμος τοποθετεί τα Λεύκαρα 12 km από τον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας Λεμεσού, 45 km από τη Λευκωσία και 30 km από το αεροδρόμιο της Λάρνακας, οπότε αν πετάτε από τη Λάρνακα είναι και μια καλή τελευταία στάση στον δρόμο.
Πάνω και Κάτω Λεύκαρα
Είναι δύο χωριά. Τα Πάνω Λεύκαρα είναι το μεγαλύτερο, με το μουσείο και τον ναό του Τιμίου Σταυρού. Τα Κάτω Λεύκαρα είναι περίπου 1 km πιο κάτω, σε μέσο υψόμετρο 480 m, και ο δήμος τα περιγράφει ως ήσυχο χωριό όπου το κέντημα συνεχίζεται αναλλοίωτο.
Λέγεται ότι το όνομα βγαίνει από τον λευκό ασβεστόλιθο των λόφων γύρω τους, τα «άσπρα βουνά», και η ίδια πέτρα είναι στις προσόψεις των σπιτιών, στα λιθόστρωτα δρομάκια και στις ξερολιθιές των χωραφιών. Τα Λεύκαρα είναι παλιά. Ο Άγιος Νεόφυτος, ένας από τους πιο γνωστούς αγίους του νησιού, έγραψε ότι γεννήθηκε εδώ το 1134. Επί των Φράγκων βασιλιάδων ήταν έδρα ορθόδοξου επισκόπου, και επί Ενετών, από το 1489 ως το 1570, θέρετρο για αρχοντικές οικογένειες από τα παράλια. Έγινε δήμος το 1883.
Από τότε το χωριό έχει μικρύνει. Ο δήμος αναφέρει ότι στα Πάνω Λεύκαρα ζούσαν πάνω από 3.000 άνθρωποι μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και ότι σήμερα δεν ζουν πάνω από 1.000.
Η λευκαρίτικη δαντέλα
Τα λευκαρίτικα φτιάχνονται εξ ολοκλήρου στο χέρι, με βαμβακερή κλωστή πάνω σε λινό. Η UNESCO περιγράφει τέσσερα βασικά στοιχεία: το ξόμπλι, το κοφτό, το γέμισμα με πλακωτή βελονιά και το τελείωμα με βελονάκι, που συνδυάζονται σε γεωμετρικά σχέδια τα οποία κάθε κεντήστρα δουλεύει με το δικό της ύφος. Τα τελειωμένα κομμάτια είναι τραπεζομάντιλα, πετσέτες και διακοσμητικά για το σπίτι.
Η τέχνη φτάνει τουλάχιστον ως τον 14ο αιώνα. Η UNESCO εντοπίζει τα μοτίβα της σε τρεις πηγές: τη ντόπια κεντητική του νησιού, το κέντημα των Ενετών αυλικών που κυβέρνησαν την Κύπρο από το 1489, και τα αρχαία ελληνικά και βυζαντινά γεωμετρικά σχέδια. Η δαντέλα παραμένει η κύρια απασχόληση των γυναικών του χωριού. Συχνά κάθονται και δουλεύουν μαζί στα στενά δρομάκια ή σε σκεπαστές αυλές, και τα κορίτσια μαθαίνουν πρώτα παρακολουθώντας, και μετά από τη μητέρα ή τη γιαγιά τους.
Η ιστορία του Λεονάρντο
Κάθε επισκέπτης των Λευκάρων την ακούει. Το Visit Cyprus τη χαρακτηρίζει θρύλο: ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήρθε στο χωριό το 1481 και αγόρασε ένα κεντητό τραπεζομάντιλο για Αγία Τράπεζα, που το χάρισε στον καθεδρικό ναό του Μιλάνου. Στην εκδοχή του δήμου βρίσκεται στο νησί στα τέλη του 15ου αιώνα ως φιλοξενούμενος της βασίλισσας Αικατερίνης Κορνάρο. Και οι δύο την αφηγούνται ως ιστορία και όχι ως καταγραφή, και δεν χρειάζεται να είναι αληθινή για να αξίζει να δείτε τη δαντέλα.
Αγορά δαντέλας και ασημικών
Η δαντέλα και τα ασημικά πωλούνται μέσα στο χωριό. Τα αυθεντικά λευκαρίτικα είναι χειροποίητα, με βαμβακερή κλωστή πάνω σε λινό, οπότε ρωτήστε τον πωλητή ποιος έφτιαξε ένα κομμάτι και από τι είναι φτιαγμένο πριν το αγοράσετε. Στο Κέντρο Χειροτεχνίας Λευκάρων μπορείτε να δείτε πώς φτιάχνονται η δαντέλα και το ασήμι, ο καλύτερος τρόπος να καταλάβετε τι πληρώνετε. Το ασημένιο φιλιγκράν φτιάχνεται εδώ από την εποχή των Ενετών, δίπλα στη δαντέλα.
Το Μουσείο Παραδοσιακής Κεντητικής και Αργυροχοΐας
Η καλύτερη στάση στο χωριό είναι το μικρό μουσείο στην Οικία Πατσαλού, ένα σπίτι από λευκό ασβεστόλιθο που ανήκε σε μία από τις πλουσιότερες οικογένειες των Λευκάρων. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων το απέκτησε το 1983 και το άνοιξε ως μουσείο τον Αύγουστο του 1988.
- Στον πάνω όροφο, τρία δωμάτια είναι επιπλωμένα ως αρχοντικό των Λευκάρων του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, με παραδοσιακές φορεσιές, κοσμήματα, ασημικά και μεγάλη συλλογή από παλιά λευκαρίτικα κεντήματα.
- Στο ισόγειο, μια αγροτική τραπεζαρία και μια αποθήκη με μεγάλα πιθάρια και γεωργικά εργαλεία δείχνουν πώς ζούσε ένα συνηθισμένο νοικοκυριό του χωριού.
- Σε ξεχωριστό κτίριο, ένα σιδεράδικο έχει ξαναστηθεί με τα αρχικά του εργαλεία.
Η είσοδος είναι δωρεάν. Το μουσείο είναι ανοιχτό κάθε μέρα από 08:30 ως 16:00 από τις 16 Σεπτεμβρίου ως τις 15 Απριλίου, και από 09:30 ως 17:00 από τις 16 Απριλίου ως τις 15 Σεπτεμβρίου. Δεν έχει πρόσβαση για αναπηρικό αμαξίδιο.
Οι εκκλησίες και το υπόλοιπο χωριό
Ο ναός του Τιμίου Σταυρού είναι το σήμα κατατεθέν των Πάνω Λευκάρων και αξίζει να μπείτε. Στα Κάτω Λεύκαρα, το παρεκκλήσι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ έχει τοιχογραφίες του 12ου και του 15ου αιώνα. Το Visit Cyprus αναφέρει επίσης ένα λαογραφικό μουσείο, την παλιά βρύση και ένα παλιό ελαιοτριβείο. Για μεγαλύτερη βόλτα, τα Λεύκαρα είναι πάνω στην 7η Οινική Διαδρομή του νησιού, στους λόφους των επαρχιών Λάρνακας και Λευκωσίας. Ο οδηγός μας για το κυπριακό κρασί εξηγεί τις διαδρομές και τις ντόπιες ποικιλίες.
Η Χοιροκοιτία
Η Χοιροκοιτία (γράφεται και Khirokitia) είναι, με τα λόγια του Τμήματος Αρχαιοτήτων, το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα των πρώτων μόνιμων κοινοτήτων του νησιού, του πολιτισμού που οι αρχαιολόγοι ονομάζουν Ακεραμική Νεολιθική της Κύπρου: οικισμοί από την εποχή πριν φτιαχτεί κεραμική εδώ. Βρίσκεται στην κοιλάδα του Μαρωνίου, περίπου 6 km από τη νότια ακτή. Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, οι κάτοικοί της ήρθαν από την απέναντι στεριά στα τέλη της 7ης χιλιετίας π.Χ. και έφεραν φυτά και ζώα που η Κύπρος δεν είχε ποτέ.
Ο οικισμός ανεβαίνει μια πλαγιά μέσα σε μια καμπή του ποταμού, κλεισμένος στην ανοιχτή του πλευρά από μια σειρά τειχών με μια είσοδο που το Τμήμα χαρακτηρίζει μοναδική στην Κύπρο και στην Εγγύς Ανατολή. Μέσα, τα σπίτια ήταν στριμωγμένα το ένα δίπλα στο άλλο. Το καθένα ήταν ένα σύμπλεγμα από κυκλικά κτίσματα από πέτρα, πατητή λάσπη και λιασμένα πλιθιά, με επίπεδες στέγες, γύρω από μια μικρή ανοιχτή αυλή όπου άλεθαν το σιτάρι. Τους νεκρούς τους έθαβαν σε λάκκους μέσα στα σπίτια. Οι άνθρωποι σκάλιζαν αγγεία από διαβάση, μια σκληρή ντόπια πέτρα, και έφτιαχναν κοσμήματα από πράσινο πικρόλιθο. Ύστερα ο πολιτισμός χάθηκε, ξαφνικά, και κανείς δεν ξέρει γιατί.
Ο χώρος εντοπίστηκε το 1934 από τον Π. Δίκαιο του Τμήματος Αρχαιοτήτων, και το 1976 το γαλλικό CNRS ανέλαβε την ανασκαφή υπό τον Alain Le Brun. Μπήκε στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO τον Δεκέμβριο του 1998.
Επίσκεψη στη Χοιροκοιτία
Δίπλα στην είσοδο, πέντε από τα κυκλικά σπίτια και μέρος των τειχών έχουν ξαναχτιστεί με τις παλιές μεθόδους και υλικά, με αντίγραφα των αντικειμένων που βρέθηκαν μέσα και ντόπια φυτά γύρω τους. Ξεκινήστε από εκεί: κάνει τους πέτρινους κύκλους στον λόφο πολύ πιο εύκολους να τους διαβάσετε. Υπάρχει ακουστικός οδηγός.
- Ωράριο: 08:30 ως 17:00 από τις 16 Σεπτεμβρίου ως τις 15 Απριλίου, και 08:30 ως 19:30 από τις 16 Απριλίου ως τις 15 Σεπτεμβρίου (τελευταίο εισιτήριο στις 19:00).
- Κλειστό: ανήμερα τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά και την Κυριακή του Πάσχα των Ορθοδόξων.
- Είσοδος: 2,50 €. Αν σκοπεύετε να δείτε αρκετούς χώρους του Τμήματος μέσα σε λίγες μέρες, οι κάρτες του κοστίζουν 8,50 € για 1 ημέρα, 17 € για 3 ημέρες και 25 € για 7.
- Πρόσβαση: ο κύριος χώρος είναι σε πλαγιά και δεν έχει πρόσβαση για αναπηρικό αμαξίδιο, αλλά τα ανακατασκευασμένα σπίτια είναι προσβάσιμα.
Τα ωράρια και τα τέλη μπορεί να αλλάξουν χωρίς προειδοποίηση, οπότε ελέγξτε τη σελίδα του Τμήματος Αρχαιοτήτων πριν ξεκινήσετε.
Πότε να πάτε
Τα Λεύκαρα είναι αρκετά ψηλά για να νιώσετε τη διαφορά. Ο δήμος περιγράφει το κλίμα ως ξηρό, δροσερό το καλοκαίρι και κρύο τον χειμώνα, οπότε αξίζει να πάρετε ένα πουλόβερ από τα τέλη του φθινοπώρου ως την άνοιξη. Το καλοκαίρι, πηγαίνετε στη Χοιροκοιτία μόλις ανοίξει στις 08:30, πριν ανέβει η ζέστη στην πλαγιά, και κρατήστε τα δρομάκια του χωριού για αργότερα. Τον Αύγουστο, το Φεστιβάλ Λευκάρων φέρνει μουσική, χορό, θέατρο και εκθέσεις χειροτεχνίας.
Πώς να οργανώσετε τη μέρα
- Φύγετε νωρίς από την Πέγεια και οδηγήστε ανατολικά στον A6.
- Πρώτα η Χοιροκοιτία, μόλις ανοίξει, όσο έχει δροσιά.
- Ανεβείτε στα Λεύκαρα για φαγητό, 20 με 25 λεπτά μακριά.
- Το μουσείο και τα δρομάκια των Πάνω Λευκάρων το απόγευμα, και μετά κάτω στα Κάτω Λεύκαρα για το παρεκκλήσι.
- Επιστροφή δυτικά στον αυτοκινητόδρομο, περίπου 2 ώρες ως τη βίλα.
Αν θέλετε περισσότερο βουνό, ο οδηγός μας για το Τρόοδος καλύπτει τις ζωγραφισμένες εκκλησίες και τα ορεινά χωριά, και ο οδηγός μας για τη Λάρνακα είναι το επόμενο βήμα ανατολικά.
Πού να μείνετε

Μετά από μια μέρα στον αυτοκινητόδρομο και στους λόφους, η ακτή του Ακάμα είναι η ήσυχη άκρη του νησιού για να επιστρέψετε. Η Villa Prasino είναι ιδιωτική βίλα στην Πέγεια για ως 6 άτομα, με 3 υπνοδωμάτια, πισίνα 6 × 12 m και υδρομασάζ, σε 1,000 m² κήπου με θέα στη θάλασσα και στα βουνά. Η παραλία του Coral Bay απέχει περίπου 4,4 km. Δείτε τη βίλα, ελέγξτε διαθεσιμότητα και τιμές, και όταν έχετε ημερομηνίες, κλείστε τη διαμονή σας.



